<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X26n0570"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 570 般若心经解義</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 570 般若心经解義</title> <author>淸 <name role="" type="person">徐槐廷</name>解義</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">26</idno>.<idno type="no">570</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">般若心经解義</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB02494"> <charName>CBETA CHARACTER CB02494</charName> <mapping cb:dec="985534" type="PUA">U+F09BE</mapping> <mapping type="unicode">U+47E6</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>跋</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[跳-兆+(乏-之+友)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15150"> <charName>CBETA CHARACTER CB15150</charName> <mapping cb:dec="998190" type="PUA">U+F3B2E</mapping> <mapping type="unicode">U+29BED</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>鬓</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[鬃-示+(眉-目+贝)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15470"> <charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName> <mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping> <mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粤</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奥-辨+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-01T10:23:10"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0940b" n="0940b"/> <lb ed="X" n="0940b01"/> <cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">般若心经解義</cb:mulu> <lb ed="X" n="0940b02"/><cb:docNumber>No. 570</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0940b03"/><lb ed="R092" n="0976a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead><anchor xml:id="nkr_note_orig_0940001" n="0940001"/>般若心经解義</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0940b04"/> <lb ed="X" n="0940b05"/><lb ed="R092" n="0976a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0940b0501">註 般若。华言智慧。即人之本性。超情離见。湛寂 <lb ed="X" n="0940b06"/><lb ed="R092" n="0976a03"/>圆明之称。般若体用淸净。如如圆满。细分有三。一 <lb ed="X" n="0940b07"/><lb ed="R092" n="0976a04"/>实相般若。无相之相。名为实相。即经云不生不灭 <lb ed="X" n="0940b08"/><lb ed="R092" n="0976a05"/>是也。二观照般若。離相之照。名为观照。经云行深 <lb ed="X" n="0940b09"/><lb ed="R092" n="0976a06"/>照见是也。实相即所照真理。观照即能照妙慧。实 <lb ed="X" n="0940b10"/><lb ed="R092" n="0976a07"/>相是体。观照是用。三文字般若。即言说章句。能诠 <lb ed="X" n="0940b11"/><lb ed="R092" n="0976a08"/>般若者是。波罗蜜多。此云到彼岸。对苦海言之也。 <lb ed="X" n="0940b12"/><lb ed="R092" n="0976a09"/>多字作梵音语助词。有智慧者。照破烦恼。不溺情 <lb ed="X" n="0940b13"/><lb ed="R092" n="0976a10"/>波。生死超然。妙契本有。即凭此般若之真体妙用。 <lb ed="X" n="0940b14"/><lb ed="R092" n="0976a11"/>以超登彼岸也。心是般若心。乃诸<persName>佛</persName>之性体。以般 <lb ed="X" n="0940b15"/><lb ed="R092" n="0976a12"/>若到彼岸。不外自识此心。经者径也。是修行之径 <lb ed="X" n="0940b16"/><lb ed="R092" n="0976a13"/>路也。题兼华梵两言。显标宗旨。</p> <lb ed="X" n="0940b17"/><lb ed="R092" n="0976a14"/><p xml:id="pX26p0940b1701">论 此经总为世人耽著现前幻境。造种种业。迷 <lb ed="X" n="0940b18"/><lb ed="R092" n="0976a15"/>真丧本。万劫堕落。辗转受苦。总无出期。<persName>佛</persName>在觉中。 <lb ed="X" n="0940b19"/><lb ed="R092" n="0976a16"/>哀愍惨切。冀人因言悟道。以脱離苦海。特说此观 <lb ed="X" n="0940b20"/><lb ed="R092" n="0976a17"/>照妙法。揭醒心无罣碍大自在之真境。六百卷般 <lb ed="X" n="0940b21"/><lb ed="R092" n="0976a18"/>若義蕴。都赅括于二百六十字之内。大意秉六如 <lb ed="X" n="0940b22"/><lb ed="R092" n="0976b01"/>之观智。扫五蕴之空花。表生<persName>佛</persName>之一如。达真如之 <lb ed="X" n="0940b23"/><lb ed="R092" n="0976b02"/>实相。括金刚经之奥旨。而归简易者。此经是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0940b24"/><lb ed="R092" n="0976b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0940b2401">观自在菩萨。行深般若波罗蜜多时。照见五蕴皆空。 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0940c" n="0940c"/> <lb ed="X" n="0940c01"/><lb ed="R092" n="0976b04"/>度一切苦厄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0940c02"/><lb ed="R092" n="0976b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0940c0201">註 观。即下照见。自在。即下心无罣碍。自其闻声 <lb ed="X" n="0940c03"/><lb ed="R092" n="0976b06"/>赴感而言。称观世音。自其不见一法之体而言。曰 <lb ed="X" n="0940c04"/><lb ed="R092" n="0976b07"/>观自在。菩萨。华言觉有情。谓能以此自在观智自 <lb ed="X" n="0940c05"/><lb ed="R092" n="0976b08"/>觉。幷觉一切有情众生也。行。功行也。亦修行也。深。 <lb ed="X" n="0940c06"/><lb ed="R092" n="0976b09"/>穷微极妙也。般若。兼实相观照说。波罗蜜多。即是 <lb ed="X" n="0940c07"/><lb ed="R092" n="0976b10"/>到彼岸。谓观照般若。契合实相。乃全体究竟之義。 <lb ed="X" n="0940c08"/><lb ed="R092" n="0976b11"/>时。谓功行圆满之时。照者。般若之灵光。体也。见者。 <lb ed="X" n="0940c09"/><lb ed="R092" n="0976b12"/>无相之慧眼。用也。即上文所云观也。蕴。藏也。以其 <lb ed="X" n="0940c10"/><lb ed="R092" n="0976b13"/>伏藏阴覆。缠缚人心。故名蕴。五蕴。即下文色受想 <lb ed="X" n="0940c11"/><lb ed="R092" n="0976b14"/>行识也。色谓幻色。受谓领纳。想谓妄想。行谓迁流 <lb ed="X" n="0940c12"/><lb ed="R092" n="0976b15"/>造作。识谓明了分别。识即心主。受想行。是心所发 <lb ed="X" n="0940c13"/><lb ed="R092" n="0976b16"/>也。凡人一身。不出色心二法。色蕴唯一。心蕴有受 <lb ed="X" n="0940c14"/><lb ed="R092" n="0976b17"/>想行识四种。众生受生死苦。俱从五蕴。不得解脱 <lb ed="X" n="0940c15"/><lb ed="R092" n="0976b18"/>来。菩萨行深般若。证知五蕴各无自性。彻底是个 <lb ed="X" n="0940c16"/><lb ed="R092" n="0977a01"/>真空也。度。度脱也。逼迫为苦。被困为厄。菩萨照五 <lb ed="X" n="0940c17"/><lb ed="R092" n="0977a02"/>蕴空寂。離生死海。复愍众生顚倒妄想。受诸苦恼。 <lb ed="X" n="0940c18"/><lb ed="R092" n="0977a03"/>故说此般若法门。令其修习。離苦得乐也。</p> <lb ed="X" n="0940c19"/><lb ed="R092" n="0977a04"/><p xml:id="pX26p0940c1901">论 此序能行般若之大菩萨。自度度人。以为修 <lb ed="X" n="0940c20"/><lb ed="R092" n="0977a05"/>行之标準也。四句为全经之纲。<persName>佛</persName>说此经。专以度 <lb ed="X" n="0940c21"/><lb ed="R092" n="0977a06"/>众生苦厄为心。五蕴为万苦根株。众生未能空此。 <lb ed="X" n="0940c22"/><lb ed="R092" n="0977a07"/>故萦缠苦厄。如蚕作茧。于百沸汤中。头出头没。丝 <lb ed="X" n="0940c23"/><lb ed="R092" n="0977a08"/>无断日。菩萨既断蕴丝。故得空色两融。智悲俱运。 <lb ed="X" n="0940c24"/><lb ed="R092" n="0977a09"/>不但能自出苦海。又能救度众生。同出苦海。究其 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941a" n="0941a"/> <lb ed="X" n="0941a01"/><lb ed="R092" n="0977a10"/>神通。祇此慧觉虚含。洞彻源底。照见五蕴皆空而 <lb ed="X" n="0941a02"/><lb ed="R092" n="0977a11"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0201" n="0941a0201"/><anchor xml:id="beg0941a0201" n="0941a0201"/>已<anchor xml:id="end0941a0201"/>。六字是全经要旨。最重。不照见。则妄念起灭。生 <lb ed="X" n="0941a03"/><lb ed="R092" n="0977a12"/>死无休。是名烦恼海无一得自在也。能照见。则一 <lb ed="X" n="0941a04"/><lb ed="R092" n="0977a13"/>真常湛。万法圆融。是名真空界无一不自在也。菩 <lb ed="X" n="0941a05"/><lb ed="R092" n="0977a14"/>萨自心淸净圆融。略无罣碍。故能自度度人。此经 <lb ed="X" n="0941a06"/><lb ed="R092" n="0977a15"/>诚疗众苦之灵丹。渡迷津之宝筏也。</p> <lb ed="X" n="0941a07"/><lb ed="R092" n="0977a16"/><p xml:id="pX26p0941a0701">讲 阿难说。我教有观自在菩萨者。功行最深。具 <lb ed="X" n="0941a08"/><lb ed="R092" n="0977a17"/>大智慧。造到彼岸之时。照见自<anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0801" n="0941a0801"/><anchor xml:id="beg0941a0801" n="0941a0801"/>己<anchor xml:id="end0941a0801"/>之五蕴。与众生 <lb ed="X" n="0941a09"/><lb ed="R092" n="0977a18"/>之五蕴。皆属空虚。于<anchor xml:id="nkr_note_add_0941a0901" n="0941a0901"/><anchor xml:id="beg0941a0901" n="0941a0901"/>己<anchor xml:id="end0941a0901"/>则修无上菩提。于人则多 <lb ed="X" n="0941a10"/><lb ed="R092" n="0977b01"/>方接引。俾一切苦恼之厄。尽归解脱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941a11"/><lb ed="R092" n="0977b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941a1101">舍利子。色不异空。空不异色。色即是空。空即是色。受 <lb ed="X" n="0941a12"/><lb ed="R092" n="0977b03"/>想行识。亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941a13"/><lb ed="R092" n="0977b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941a1301">註 舍利子。即舍利弗尊者。声闻乘中。智慧第一。 <lb ed="X" n="0941a14"/><lb ed="R092" n="0977b05"/>在<persName>如来</persName>十大弟子之列。<persName>佛</persName>故呼而告之。色即四大 <lb ed="X" n="0941a15"/><lb ed="R092" n="0977b06"/>幻色。空乃般若真空。色不异空。是破凡夫有见。执 <lb ed="X" n="0941a16"/><lb ed="R092" n="0977b07"/>色为实色也。空不异色。是破二乘耽枯。堕空为偏 <lb ed="X" n="0941a17"/><lb ed="R092" n="0977b08"/>空也。知幻色非色。真空不空。故曰不异。舍空别无 <lb ed="X" n="0941a18"/><lb ed="R092" n="0977b09"/>色。而色即空。舍色别无空。而空即色。故曰即是。色 <lb ed="X" n="0941a19"/><lb ed="R092" n="0977b10"/>空虽对擧。本意唯归于空。五蕴先言色者。以色是 <lb ed="X" n="0941a20"/><lb ed="R092" n="0977b11"/>坚固妄想。凝结成象。最易执著。若于此勘破。其馀 <lb ed="X" n="0941a21"/><lb ed="R092" n="0977b12"/>四蕴。胥冰消矣。亦复如是。例上色蕴。亦作如是观 <lb ed="X" n="0941a22"/><lb ed="R092" n="0977b13"/>也。</p> <lb ed="X" n="0941a23"/><lb ed="R092" n="0977b14"/><p xml:id="pX26p0941a2301">论 此明空理。即观照般若也。众生由迷真空。而 <lb ed="X" n="0941a24"/><lb ed="R092" n="0977b15"/>受幻色。菩萨修般若观慧。照了幻色即是真空。幻 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941b" n="0941b"/> <lb ed="X" n="0941b01"/><lb ed="R092" n="0977b16"/>色如泡影露电。当其出现。何尝无像。一刹那顷。变 <lb ed="X" n="0941b02"/><lb ed="R092" n="0977b17"/>灭归空。色不异空也。真空如圆明大镜。当其虚悬。 <lb ed="X" n="0941b03"/><lb ed="R092" n="0977b18"/>何尝有物。一有照见。随成形色。空不异色也。变色 <lb ed="X" n="0941b04"/><lb ed="R092" n="0978a01"/>为空。色即是空也。随空见色。空即是色也。不异即 <lb ed="X" n="0941b05"/><lb ed="R092" n="0978a02"/>是。总言色与空。无二见处。</p> <lb ed="X" n="0941b06"/><lb ed="R092" n="0978a03"/><p xml:id="pX26p0941b0601">讲 弟子舍利子。正是欲脱離苦厄者。菩萨呼其 <lb ed="X" n="0941b07"/><lb ed="R092" n="0978a04"/>名而告之曰。舍利子。尔知世间有形者为色。无形 <lb ed="X" n="0941b08"/><lb ed="R092" n="0978a05"/>者为空。不知色乃梦幻泡影。不异夫空也。空乃一 <lb ed="X" n="0941b09"/><lb ed="R092" n="0978a06"/>真显露。不异夫色也。色不即是空乎。空不即是色 <lb ed="X" n="0941b10"/><lb ed="R092" n="0978a07"/>乎。夫因色而有受。因受而有想。因想而有行。行之 <lb ed="X" n="0941b11"/><lb ed="R092" n="0978a08"/>不得。则识于心而不忘。五者相因而见者也。今色 <lb ed="X" n="0941b12"/><lb ed="R092" n="0978a09"/>既是空。则受想行识亦复如是矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941b13"/><lb ed="R092" n="0978a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941b1301">舍利子。是诸法空相。不生不灭。不垢不净。不增不减。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941b14"/><lb ed="R092" n="0978a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941b1401">註 是字。直指之词。诸法。涵下根尘处界谛缘度 <lb ed="X" n="0941b15"/><lb ed="R092" n="0978a12"/>等。空相。乃真空妙相。即般若实相。即真如自性也。 <lb ed="X" n="0941b16"/><lb ed="R092" n="0978a13"/>以其如如不动。非有非非有。故曰空相。六不字。就 <lb ed="X" n="0941b17"/><lb ed="R092" n="0978a14"/>此本空释出真体。缘至为生。缘散为灭。五浊恶境 <lb ed="X" n="0941b18"/><lb ed="R092" n="0978a15"/>为垢。无为偏空为净。真理渐圆为增。惑障渐消为 <lb ed="X" n="0941b19"/><lb ed="R092" n="0978a16"/>减。唯此真空之体。原自无生。何复有灭。自来不垢。 <lb ed="X" n="0941b20"/><lb ed="R092" n="0978a17"/>净亦强名。在圣不增。处凡不减。</p> <lb ed="X" n="0941b21"/><lb ed="R092" n="0978a18"/><p xml:id="pX26p0941b2101">论 此显空体。即实相般若也。上文<anchor xml:id="nkr_note_add_0941b2101" n="0941b2101"/><anchor xml:id="beg0941b2101" n="0941b2101"/>已<anchor xml:id="end0941b2101"/>明五蕴皆 <lb ed="X" n="0941b22"/><lb ed="R092" n="0978b01"/>空之理。隐然显出一个真空相。恐人第认作观照 <lb ed="X" n="0941b23"/><lb ed="R092" n="0978b02"/>工夫。而未知真空实相。所以就诸法中。指点出空 <lb ed="X" n="0941b24"/><lb ed="R092" n="0978b03"/>相来。言法证于空。離妄即真。真性历劫不毁。故不 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0941c" n="0941c"/> <lb ed="X" n="0941c01"/><lb ed="R092" n="0978b04"/>生不灭。真性本来不染。故不垢不净。真性不著一 <lb ed="X" n="0941c02"/><lb ed="R092" n="0978b05"/>物。故不增不减。不生。故无生死相。不灭。故无涅槃 <lb ed="X" n="0941c03"/><lb ed="R092" n="0978b06"/>相。不垢。故无烦恼相。不净。故无菩萨相。不增。故无 <lb ed="X" n="0941c04"/><lb ed="R092" n="0978b07"/>结业相。不减。故无解脱相。</p> <lb ed="X" n="0941c05"/><lb ed="R092" n="0978b08"/><p xml:id="pX26p0941c0501">讲 舍利子。是真性常淸常净。毫无法相可名。不 <lb ed="X" n="0941c06"/><lb ed="R092" n="0978b09"/>诚为诸法中之空相乎。言乎其妙。则常存不敝。不 <lb ed="X" n="0941c07"/><lb ed="R092" n="0978b10"/>生不灭也。湛然淸虚。不垢不净也。自然恰好。不增 <lb ed="X" n="0941c08"/><lb ed="R092" n="0978b11"/>不减也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941c09"/><lb ed="R092" n="0978b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0941c0901">是故空中无色。无受想行识。无眼耳鼻舌身意。无色 <lb ed="X" n="0941c10"/><lb ed="R092" n="0978b13"/>声香味触法。无眼界。乃至无意识界。无无明。亦无无 <lb ed="X" n="0941c11"/><lb ed="R092" n="0978b14"/>明尽。乃至无老死。亦无老死尽。无苦集灭道。无智亦 <lb ed="X" n="0941c12"/><lb ed="R092" n="0978b15"/>无得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0941c13"/><lb ed="R092" n="0978b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0941c1301">註 是故。承上文而言。空中者。是前不生不灭等 <lb ed="X" n="0941c14"/><lb ed="R092" n="0978b17"/>真空之中也。十三无字。根上六不字来。是故空中 <lb ed="X" n="0941c15"/><lb ed="R092" n="0978b18"/>一顿。以下一气贯到无智无得句。色受想行识为 <lb ed="X" n="0941c16"/><lb ed="R092" n="0979a01"/>五蕴。眼耳鼻舌身意为六根。色声香味触法为六 <lb ed="X" n="0941c17"/><lb ed="R092" n="0979a02"/>尘。以其汚人之心。故曰尘。根尘和合。为十二处。言 <lb ed="X" n="0941c18"/><lb ed="R092" n="0979a03"/>各有处所也。亦云十二入。从见为眼识。从闻为耳 <lb ed="X" n="0941c19"/><lb ed="R092" n="0979a04"/>识。从臭为鼻识。从尝为舌识。从染为身识。从分别 <lb ed="X" n="0941c20"/><lb ed="R092" n="0979a05"/>为意识。合六根六尘六识。为十八界。界谓限域也。 <lb ed="X" n="0941c21"/><lb ed="R092" n="0979a06"/>擧首末二界。超略中间。故用乃至二字。省文耳。无 <lb ed="X" n="0941c22"/><lb ed="R092" n="0979a07"/>明至老死。为十二因缘。性智本明。由妄念瞥起。俄 <lb ed="X" n="0941c23"/><lb ed="R092" n="0979a08"/>成晦昧。故名无明。因无明鼓动。而妄念迁流。故无 <lb ed="X" n="0941c24"/><lb ed="R092" n="0979a09"/>明缘行。因行而造业。识了别境界。为来生种子。故 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942a" n="0942a"/> <lb ed="X" n="0942a01"/><lb ed="R092" n="0979a10"/>行缘识。此三支。乃前世所作之因也。幻形方谢。神 <lb ed="X" n="0942a02"/><lb ed="R092" n="0979a11"/>识即驰。投托母胎。具受想行识等名。及形质之色。 <lb ed="X" n="0942a03"/><lb ed="R092" n="0979a12"/>故识缘名色。既有名色。胎中遂具六根。有入尘之 <lb ed="X" n="0942a04"/><lb ed="R092" n="0979a13"/>用。故名色缘六入。既有六入。出胎便与六尘相接。 <lb ed="X" n="0942a05"/><lb ed="R092" n="0979a14"/>故六入缘触。既有觉触。便有苦乐在。心下领略。故 <lb ed="X" n="0942a06"/><lb ed="R092" n="0979a15"/>触缘受。以上四支。乃现在所受之果也。心既领受。 <lb ed="X" n="0942a07"/><lb ed="R092" n="0979a16"/>便贪种种婬欲事。故受缘爱。既有贪爱。便驰求不 <lb ed="X" n="0942a08"/><lb ed="R092" n="0979a17"/>息。于境生取著心。故爱缘取。由爱而取。著意驰求。 <lb ed="X" n="0942a09"/><lb ed="R092" n="0979a18"/>便造种种之业。故取缘有。此三支。乃现在所作之 <lb ed="X" n="0942a10"/><lb ed="R092" n="0979b01"/>因也。由诸有结为三界生因。来世复于四生六道 <lb ed="X" n="0942a11"/><lb ed="R092" n="0979b02"/>中受生。既有生。则必有生有死。由此轮迴。无了期 <lb ed="X" n="0942a12"/><lb ed="R092" n="0979b03"/>矣。此二支。乃来世当受之果也。此十二因缘。该三 <lb ed="X" n="0942a13"/><lb ed="R092" n="0979b04"/>世因果。亦擧首末而略中间。故亦云乃至。始无明。 <lb ed="X" n="0942a14"/><lb ed="R092" n="0979b05"/>终老死。次第而生。即一大苦蕴生。是为流转门。无 <lb ed="X" n="0942a15"/><lb ed="R092" n="0979b06"/>明尽。至老死尽。以次而灭。即一大苦蕴灭。是为还 <lb ed="X" n="0942a16"/><lb ed="R092" n="0979b07"/>灭门。此是缘觉人所观之境。苦集灭道为四谛。苦 <lb ed="X" n="0942a17"/><lb ed="R092" n="0979b08"/>即生死苦果。集是惑业苦因。二者世间法也。灭即 <lb ed="X" n="0942a18"/><lb ed="R092" n="0979b09"/>涅槃乐果。道即道品乐因。二者出世间法也。此是 <lb ed="X" n="0942a19"/><lb ed="R092" n="0979b10"/>声闻小乘人所观之境。智乃圆照之妙心。即是般 <lb ed="X" n="0942a20"/><lb ed="R092" n="0979b11"/>若。得乃所证寂灭之理。即是彼岸。真空之中。无五 <lb ed="X" n="0942a21"/><lb ed="R092" n="0979b12"/>蕴。自无十二处。亦无十八界。是断凡情。由是空十 <lb ed="X" n="0942a22"/><lb ed="R092" n="0979b13"/>二因缘。无缘觉法也。观四谛淸净。无声闻法也。智 <lb ed="X" n="0942a23"/><lb ed="R092" n="0979b14"/>得俱空。幷无菩萨法也。是断圣解。合之总为断惑。 <lb ed="X" n="0942a24"/><lb ed="R092" n="0979b15"/>总是释五蕴皆空。自初地至大乘。皆当了此蕴空 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942b" n="0942b"/> <lb ed="X" n="0942b01"/><lb ed="R092" n="0979b16"/>法。以复真体也。</p> <lb ed="X" n="0942b02"/><lb ed="R092" n="0979b17"/><p xml:id="pX26p0942b0201">论 此明空体之離诸相。正见般若之深也。上文 <lb ed="X" n="0942b03"/><lb ed="R092" n="0979b18"/>只是显真空自相。而未明真空无相。若不一一深 <lb ed="X" n="0942b04"/><lb ed="R092" n="0980a01"/>明。则实相非相。不得现前。所以历言之。直到无智 <lb ed="X" n="0942b05"/><lb ed="R092" n="0980a02"/>无得。然後深般若无遗蕴。而彼岸始得究竟也。蕴 <lb ed="X" n="0942b06"/><lb ed="R092" n="0980a03"/>处界种种名色。皆依妄念而有。真性中本无有念。 <lb ed="X" n="0942b07"/><lb ed="R092" n="0980a04"/>谁辨根尘。所以菩萨既识真空面目。便知空中诸 <lb ed="X" n="0942b08"/><lb ed="R092" n="0980a05"/>法相。一切俱離。蕴界处入。流转苦集。此就世间诸 <lb ed="X" n="0942b09"/><lb ed="R092" n="0980a06"/>法推廣言之。以见真空中之无所有也。还灭灭道。 <lb ed="X" n="0942b10"/><lb ed="R092" n="0980a07"/>智得俱无。此就出世间诸法推深言之。以见真空 <lb ed="X" n="0942b11"/><lb ed="R092" n="0980a08"/>中之无所有也。智照若不到这裡。如何得凡圣俱 <lb ed="X" n="0942b12"/><lb ed="R092" n="0980a09"/>忘。心识路绝。但是空中境界。却不易到。果然到这 <lb ed="X" n="0942b13"/><lb ed="R092" n="0980a10"/>裡。则色不异空。直至无智无得。只作一句看。如千 <lb ed="X" n="0942b14"/><lb ed="R092" n="0980a11"/>潭一月印。一时现前。若一句是一个地位。则真空 <lb ed="X" n="0942b15"/><lb ed="R092" n="0980a12"/>实相圆顿之理。如何融会。</p> <lb ed="X" n="0942b16"/><lb ed="R092" n="0980a13"/><p xml:id="pX26p0942b1601">讲 是故真空之中。既无色受想行识。则六根俱 <lb ed="X" n="0942b17"/><lb ed="R092" n="0980a14"/>净。无眼耳鼻舌身意也。六尘不扰。无色声香味触 <lb ed="X" n="0942b18"/><lb ed="R092" n="0980a15"/>法也。六根之累。以眼界为先。今眼界既空。则万缘 <lb ed="X" n="0942b19"/><lb ed="R092" n="0980a16"/>悉泯。而意识胥忘。将见由定而静。由静而慧。无无 <lb ed="X" n="0942b20"/><lb ed="R092" n="0980a17"/>明。亦无无明尽也。由久而固。由固而贞。无老死。亦 <lb ed="X" n="0942b21"/><lb ed="R092" n="0980a18"/>无老死尽也。烦恼之苦果。作业之苦因。涅槃之乐 <lb ed="X" n="0942b22"/><lb ed="R092" n="0980b01"/>果。修持之乐因。一时俱尽。则真空未尝无智慧之 <lb ed="X" n="0942b23"/><lb ed="R092" n="0980b02"/>可名。即到彼岸亦属虚假。而又何所得哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0942b24"/><lb ed="R092" n="0980b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0942b2401">以无所得故。菩提萨埵。依般若波罗蜜多故。心无罣 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0942c" n="0942c"/> <lb ed="X" n="0942c01"/><lb ed="R092" n="0980b04"/>碍。无罣碍故。无有恐怖。远離顚倒梦想。究竟涅槃。三 <lb ed="X" n="0942c02"/><lb ed="R092" n="0980b05"/>世诸<persName>佛</persName>。依般若波罗蜜多。故得阿耨多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0942c03"/><lb ed="R092" n="0980b06"/>提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0942c04"/><lb ed="R092" n="0980b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0942c0401">註 以者。由也。故者。因也。无所得。虽近叠无得二 <lb ed="X" n="0942c05"/><lb ed="R092" n="0980b08"/>字。亦即远束前七空字。六不字。十三无字来。以生 <lb ed="X" n="0942c06"/><lb ed="R092" n="0980b09"/>下<persName>佛</persName>菩萨。皆用之为因也。了得人空曰菩提。了得 <lb ed="X" n="0942c07"/><lb ed="R092" n="0980b10"/>法空曰萨埵。即菩萨也。菩提萨埵。能依之人也。般 <lb ed="X" n="0942c08"/><lb ed="R092" n="0980b11"/>若波罗蜜多。所依之法也。至此揭出心字。所谓结 <lb ed="X" n="0942c09"/><lb ed="R092" n="0980b12"/>归自心也。有所繫缚曰罣。有所阻滞曰碍。恐怖。畏 <lb ed="X" n="0942c10"/><lb ed="R092" n="0980b13"/>惧也。顚倒。失真也。梦乃想之果。想乃梦之因。涅槃。 <lb ed="X" n="0942c11"/><lb ed="R092" n="0980b14"/>此云圆寂。德无不备称圆。障无不尽称寂。一得永 <lb ed="X" n="0942c12"/><lb ed="R092" n="0980b15"/>得曰究竟。心无罣碍。行成也。无恐怖梦想。断障也。 <lb ed="X" n="0942c13"/><lb ed="R092" n="0980b16"/>究竟涅槃。得果也。三世。谓过去现在未来诸<persName>佛</persName>也。 <lb ed="X" n="0942c14"/><lb ed="R092" n="0980b17"/>阿。无也。耨多罗。上也。三。正也。藐。等也。菩提。觉也。谓 <lb ed="X" n="0942c15"/><lb ed="R092" n="0980b18"/>无上正<persName>等正觉</persName>。<persName>佛</persName>果之极称也。诸<persName>佛</persName>不言断苦因 <lb ed="X" n="0942c16"/><lb ed="R092" n="0981a01"/>者。以初证涅槃时。诸苦久<anchor xml:id="nkr_note_add_0942c1601" n="0942c1601"/><anchor xml:id="beg0942c1601" n="0942c1601"/>已<anchor xml:id="end0942c1601"/>断也。</p> <lb ed="X" n="0942c17"/><lb ed="R092" n="0981a02"/><p xml:id="pX26p0942c1701">论 此擧<persName>佛</persName>菩萨之行。以明般若之能度苦厄也。 <lb ed="X" n="0942c18"/><lb ed="R092" n="0981a03"/>上文从空中无色起。直推到智得俱无。正见真空 <lb ed="X" n="0942c19"/><lb ed="R092" n="0981a04"/>中一无所得。所以提出一句。作上文空观结底。作 <lb ed="X" n="0942c20"/><lb ed="R092" n="0981a05"/>下文证果根源。蕴界处入缘谛智得。种种都是罣 <lb ed="X" n="0942c21"/><lb ed="R092" n="0981a06"/>碍人心的法相。唯般若照见真空。到无所得处。则 <lb ed="X" n="0942c22"/><lb ed="R092" n="0981a07"/>寂静一真。毫无罣碍。何等自在。既无罣碍。则业性 <lb ed="X" n="0942c23"/><lb ed="R092" n="0981a08"/>都忘。安有一法与我为缘为对。无罣碍三字。是真 <lb ed="X" n="0942c24"/><lb ed="R092" n="0981a09"/>空现前光景。到得真空现前。便是圆顿法门。更不 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943a" n="0943a"/> <lb ed="X" n="0943a01"/><lb ed="R092" n="0981a10"/>用别样修为节次。所以又叠一句。便直接个无有 <lb ed="X" n="0943a02"/><lb ed="R092" n="0981a11"/>恐怖。他色蕴<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a0201" n="0943a0201"/><anchor xml:id="beg0943a0201" n="0943a0201"/>已<anchor xml:id="end0943a0201"/>空。不见有心外之色。恐怖个甚么。 <lb ed="X" n="0943a03"/><lb ed="R092" n="0981a12"/>受想行识心蕴<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a0301" n="0943a0301"/><anchor xml:id="beg0943a0301" n="0943a0301"/>已<anchor xml:id="end0943a0301"/>空。不见有心内之心。有甚梦想 <lb ed="X" n="0943a04"/><lb ed="R092" n="0981a13"/>顚倒。直下便到涅槃究竟地位。只是依此般若耳。 <lb ed="X" n="0943a05"/><lb ed="R092" n="0981a14"/>不特菩萨为然。即三世诸<persName>佛</persName>。亦只依此般若波罗 <lb ed="X" n="0943a06"/><lb ed="R092" n="0981a15"/>蜜多。幷无别法。两依字。要人识得欛柄。全在这裡。 <lb ed="X" n="0943a07"/><lb ed="R092" n="0981a16"/>正是把金针度人处。</p> <lb ed="X" n="0943a08"/><lb ed="R092" n="0981a17"/><p xml:id="pX26p0943a0801">讲 空中无蕴界。以至无智得者。良以本无所得 <lb ed="X" n="0943a09"/><lb ed="R092" n="0981a18"/>故也。了此无得。即深般若。所以菩提萨埵。以般若 <lb ed="X" n="0943a10"/><lb ed="R092" n="0981b01"/>波罗蜜多。为修行之法。守其六根。绝其六尘。故心 <lb ed="X" n="0943a11"/><lb ed="R092" n="0981b02"/>无牵挂滞碍。自无生死之恐怖。远離夫梦想之顚 <lb ed="X" n="0943a12"/><lb ed="R092" n="0981b03"/>倒。至于不生不死而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a1201" n="0943a1201"/><anchor xml:id="beg0943a1201" n="0943a1201"/>已<anchor xml:id="end0943a1201"/>。不<anchor xml:id="nkr_note_add_0943a1202" n="0943a1202"/><anchor xml:id="beg0943a1202" n="0943a1202"/>但<anchor xml:id="end0943a1202"/>菩萨为然也。即三 <lb ed="X" n="0943a13"/><lb ed="R092" n="0981b04"/>世诸<persName>佛</persName>。欲得无上菩提。亦无有不依般若波罗蜜 <lb ed="X" n="0943a14"/><lb ed="R092" n="0981b05"/>多者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0943a15"/><lb ed="R092" n="0981b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0943a1501">故知般若波罗蜜多。是大神咒。是大明咒。是无上咒。 <lb ed="X" n="0943a16"/><lb ed="R092" n="0981b07"/>是无等等咒。能除一切苦。真实不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0943a17"/><lb ed="R092" n="0981b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0943a1701">註 故字。承上<persName>佛</persName>菩萨所依之证果来。咒。密语也。 <lb ed="X" n="0943a18"/><lb ed="R092" n="0981b09"/>除障不虚为神。智鉴无昧为明。更无加过为无上。 <lb ed="X" n="0943a19"/><lb ed="R092" n="0981b10"/>独绝无伦为无等。唯神能破烦恼。唯明能破痴愚。 <lb ed="X" n="0943a20"/><lb ed="R092" n="0981b11"/>唯无上令因行满。唯无等令果德圆。重言等者。谓 <lb ed="X" n="0943a21"/><lb ed="R092" n="0981b12"/>无等而又能等物。法法全该。平等不二。正应三藐 <lb ed="X" n="0943a22"/><lb ed="R092" n="0981b13"/>二字。所言咒者。非别有咒。即此般若便是。然既曰 <lb ed="X" n="0943a23"/><lb ed="R092" n="0981b14"/>般若。而又名咒者。极言神速之效也。苦。谓生苦。老 <lb ed="X" n="0943a24"/><lb ed="R092" n="0981b15"/>苦。病苦。死苦。爱别離苦。怨憎会苦。求不得苦。五取 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943b" n="0943b"/> <lb ed="X" n="0943b01"/><lb ed="R092" n="0981b16"/>蕴苦也。真实不虚。紧根度苦说。是大神咒四句。根 <lb ed="X" n="0943b02"/><lb ed="R092" n="0981b17"/>色不异空至无智无得。就意義深廣处说。以观人 <lb ed="X" n="0943b03"/><lb ed="R092" n="0981b18"/>之修持。能除一切苦二句。根涅槃菩提二段。就用 <lb ed="X" n="0943b04"/><lb ed="R092" n="0982a01"/>功切近处说。以劝人之信受。</p> <lb ed="X" n="0943b05"/><lb ed="R092" n="0982a02"/><p xml:id="pX26p0943b0501">论 此极赞般若功用之廣大也。承上文言诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0943b06"/><lb ed="R092" n="0982a03"/>菩萨。皆依此般若而证极果。故知般若波罗蜜多。 <lb ed="X" n="0943b07"/><lb ed="R092" n="0982a04"/>不是语言文字可求。不是思量分别可及。单以经 <lb ed="X" n="0943b08"/><lb ed="R092" n="0982a05"/>言。未足以形其神妙光明。未足以显其高上等伦。 <lb ed="X" n="0943b09"/><lb ed="R092" n="0982a06"/><persName>佛</persName>法中機用之最秘密。最灵应者。莫如咒。般若波 <lb ed="X" n="0943b10"/><lb ed="R092" n="0982a07"/>罗蜜多。其即咒而<anchor xml:id="nkr_note_add_0943b1001" n="0943b1001"/><anchor xml:id="beg0943b1001" n="0943b1001"/>已<anchor xml:id="end0943b1001"/>矣。咒乃<persName>佛</persName>法密语。有转变罔 <lb ed="X" n="0943b11"/><lb ed="R092" n="0982a08"/>测之力。人莫知其機。物莫知其故。故以之赞般若 <lb ed="X" n="0943b12"/><lb ed="R092" n="0982a09"/>也。此承上文显说般若。而结赞为密。以下承本文 <lb ed="X" n="0943b13"/><lb ed="R092" n="0982a10"/>显中具密。而正说密咒。以通结之也。</p> <lb ed="X" n="0943b14"/><lb ed="R092" n="0982a11"/><p xml:id="pX26p0943b1401">讲 是知般若波罗蜜多。是变化不测之密语。是 <lb ed="X" n="0943b15"/><lb ed="R092" n="0982a12"/>神光普照之密语。是至极无加之密语。是独绝无 <lb ed="X" n="0943b16"/><lb ed="R092" n="0982a13"/>伦之密语。所云能除一切苦。斯言诚真实不虚矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0943b17"/><lb ed="R092" n="0982a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0943b1701">故说般若波罗蜜多咒。即说咒曰。</p><p cb:type="dharani" xml:id="pX26p0943b1714" cb:place="inline">揭谛揭谛。波罗揭 <lb ed="X" n="0943b18"/><lb ed="R092" n="0982a15"/>谛。波罗僧揭谛。菩提萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0943b19"/><lb ed="R092" n="0982a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX26p0943b1901">註 揭谛。揭出妙谛以度人也。重言之。自度度他 <lb ed="X" n="0943b20"/><lb ed="R092" n="0982a17"/>也。波罗。此云彼岸。欲到彼岸。必赖此妙谛也。僧。众 <lb ed="X" n="0943b21"/><lb ed="R092" n="0982a18"/>也。谓令众生共登彼岸也。言菩提者。到何等彼岸。 <lb ed="X" n="0943b22"/><lb ed="R092" n="0982b01"/>谓大菩提处也。言萨婆诃者。此云速疾。以此般若 <lb ed="X" n="0943b23"/><lb ed="R092" n="0982b02"/>而得菩提。乃迅速而无阻滞也。</p> <lb ed="X" n="0943b24"/><lb ed="R092" n="0982b03"/><p xml:id="pX26p0943b2401">论 此揭般若密義。示人奉持。速证菩提而登彼 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0943c" n="0943c"/> <lb ed="X" n="0943c01"/><lb ed="R092" n="0982b04"/>岸也。承上文言。唯般若有如是功用。则般若即咒 <lb ed="X" n="0943c02"/><lb ed="R092" n="0982b05"/>矣。然不说咒。不能显般若離言绝相之妙。故既说 <lb ed="X" n="0943c03"/><lb ed="R092" n="0982b06"/>经以示其修。又说咒以显其妙。咒是诸<persName>佛</persName>秘语。非 <lb ed="X" n="0943c04"/><lb ed="R092" n="0982b07"/>因位所解。但当诵持。除障增福。不可强释。深求其 <lb ed="X" n="0943c05"/><lb ed="R092" n="0982b08"/>致。只是密说此般若无所得心耳。人能以心持。勿 <lb ed="X" n="0943c06"/><lb ed="R092" n="0982b09"/>以口持。专一持。勿杂念持。持到无所得地位。默契 <lb ed="X" n="0943c07"/><lb ed="R092" n="0982b10"/>此蕴空般若无所得心。令人生大智慧。无得而得。 <lb ed="X" n="0943c08"/><lb ed="R092" n="0982b11"/>秘密之道。莫加于此。</p> <lb ed="X" n="0943c09"/><lb ed="R092" n="0982b12"/><p xml:id="pX26p0943c0901">讲 更有密咒。汝可时时诵之。可以生智慧。可以 <lb ed="X" n="0943c10"/><lb ed="R092" n="0982b13"/>到彼岸矣。总之密咒虽修行之径路。而持行不外 <lb ed="X" n="0943c11"/><lb ed="R092" n="0982b14"/>乎此心。人能空其五蕴。则以观照而得实相。岂有 <lb ed="X" n="0943c12"/><lb ed="R092" n="0982b15"/>不得无上菩提哉。</p> <lb ed="X" n="0943c13"/><lb ed="R092" n="0982b16"/><p xml:id="pX26p0943c1301">总解 此经贤首以为释迦牟尼<persName>佛</persName>说。寻珠云。此 <lb ed="X" n="0943c14"/><lb ed="R092" n="0982b17"/>经观自在菩萨所说也。施护本云。<persName>世尊</persName>在<name role="" type="person">灵鹫山</name> <lb ed="X" n="0943c15"/><lb ed="R092" n="0982b18"/>中。入甚深光明。宣说正法三魔提竟。舍利子白观 <lb ed="X" n="0943c16"/><lb ed="R092" n="0983a01"/>自在菩萨言。若有人欲修学甚深般若法门者。当 <lb ed="X" n="0943c17"/><lb ed="R092" n="0983a02"/>云何修学。而观自在菩萨。遂说此经。此经乃<persName>世尊</persName> <lb ed="X" n="0943c18"/><lb ed="R092" n="0983a03"/>所说。大部般若之精要。故知菩萨之说。即<persName>世尊</persName>之 <lb ed="X" n="0943c19"/><lb ed="R092" n="0983a04"/>语也。是经凡分七段。观自在至一切苦厄。是指能 <lb ed="X" n="0943c20"/><lb ed="R092" n="0983a05"/>行般若之菩萨。以为标準也。舍利子色不异空。至 <lb ed="X" n="0943c21"/><lb ed="R092" n="0983a06"/>亦复如是。是明空理。即观照般若也。是诸法空相 <lb ed="X" n="0943c22"/><lb ed="R092" n="0983a07"/>至不增不减。是明空体。即实相般若也。是故空中 <lb ed="X" n="0943c23"/><lb ed="R092" n="0983a08"/>至无智无得。是明空体之離诸相。正见般若之深 <lb ed="X" n="0943c24"/><lb ed="R092" n="0983a09"/>也。以无所得至三菩提。是擧<persName>佛</persName>菩萨之行。以明般 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0944a" n="0944a"/> <lb ed="X" n="0944a01"/><lb ed="R092" n="0983a10"/>若之功能也。故知般若以下。是极赞般若功用妙 <lb ed="X" n="0944a02"/><lb ed="R092" n="0983a11"/>密也。末乃说密咒以结之。大意。以般若为真性。涅 <lb ed="X" n="0944a03"/><lb ed="R092" n="0983a12"/>槃为理境。观照为工夫。自在为证得。若廣为演说。 <lb ed="X" n="0944a04"/><lb ed="R092" n="0983a13"/>何但八部六百卷。今将精要。约为二百六十八字。 <lb ed="X" n="0944a05"/><lb ed="R092" n="0983a14"/>大旨不外照见五蕴皆空六字。而其妙谛又只是 <lb ed="X" n="0944a06"/><lb ed="R092" n="0983a15"/>心无罣碍一句。退藏于密。愈简愈该。非<persName>佛</persName>流出妙 <lb ed="X" n="0944a07"/><lb ed="R092" n="0983a16"/>明心。廣长舌。後来声闻弟子。能有此结集耶。要之 <lb ed="X" n="0944a08"/><lb ed="R092" n="0983a17"/>真空不幻。妙法无名。是在持经者。以信心生实相 <lb ed="X" n="0944a09"/><lb ed="R092" n="0983a18"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0944a0901" n="0944a0901"/><anchor xml:id="beg0944a0901" n="0944a0901"/>已<anchor xml:id="end0944a0901"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0944a10"/> <lb ed="X" n="0944a11"/><lb ed="R092" n="0983a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX26p0944a1101">般若波罗蜜多心经<note place="inline">终</note></p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0944a12"/> <lb ed="X" n="0944a13"/> <lb ed="X" n="0944a14"/> <lb ed="X" n="0944a15"/> <lb ed="X" n="0944a16"/> <lb ed="X" n="0944a17"/> <lb ed="X" n="0944a18"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 570-A <g ref="#CB02494">跋</g></cb:mulu><head>No. 570-A <lb ed="X" n="0944a19"/><lb ed="R092" n="0983b01"/> <g ref="#CB02494">跋</g></head> <lb ed="X" n="0944a20"/> <lb ed="X" n="0944a21"/><lb ed="R092" n="0983b02"/><p xml:id="pX26p0944a2101">余少习擧业。历名场。既而奔走四方。利锁名缰。无能 <lb ed="X" n="0944a22"/><lb ed="R092" n="0983b03"/>解脱。辛亥岁出宰<g ref="#CB15470">粤</g>东。正値海内多事。莽戎蜂聚。萑 <lb ed="X" n="0944a23"/><lb ed="R092" n="0983b04"/>盗鸱张。日事诛锄。伤心惨目。歎尘缘之未净。恨苦海 <lb ed="X" n="0944a24"/><lb ed="R092" n="0983b05"/>之甚深。烦恼纠缠。悲痛曷既。因思度困济厄。 <persName>佛</persName>教 <pb ed="X" xml:id="X26.0570.0944b" n="0944b"/> <lb ed="X" n="0944b01"/><lb ed="R092" n="0983b06"/>宏深。拔生死于火坑。扇淸凉于烦暑。莫如金刚一经。 <lb ed="X" n="0944b02"/><lb ed="R092" n="0983b07"/>取而读之。始犹枘凿。继彙数十家註解。反复研究。便 <lb ed="X" n="0944b03"/><lb ed="R092" n="0983b08"/>觉尘氛尽涤。心境旷如。第昔贤所註。头緖纷繁。未能 <lb ed="X" n="0944b04"/><lb ed="R092" n="0983b09"/>一览即了。爰不揣鄙陋。将经文前後。提其纲领。序其 <lb ed="X" n="0944b05"/><lb ed="R092" n="0983b10"/>节次。条理贯串。脉络分明。取各註精华。阐大乘宗旨。 <lb ed="X" n="0944b06"/><lb ed="R092" n="0983b11"/>名曰解義。是取须菩提言解 <persName>佛</persName>所说義也。盖<anchor xml:id="nkr_note_add_0944b0601" n="0944b0601"/><anchor xml:id="beg0944b0601" n="0944b0601"/>已<anchor xml:id="end0944b0601"/>五 <lb ed="X" n="0944b07"/><lb ed="R092" n="0983b12"/>易稿矣。嗟余<g ref="#CB15150">鬓</g>染霜华。途愁日暮。浮沉宦海。未能遽 <lb ed="X" n="0944b08"/><lb ed="R092" n="0983b13"/>離。仗 <persName>佛</persName>祖之慈悲。冀苦缠之度脱。心持半偈。万念 <lb ed="X" n="0944b09"/><lb ed="R092" n="0983b14"/>皆空。非敢谓能种善根。庶幾罪业消除。免堕恶道云 <lb ed="X" n="0944b10"/><lb ed="R092" n="0983b15"/>尔。</p> <lb ed="X" n="0944b11"/><lb ed="R092" n="0983b16"/><p xml:id="pX26p0944b1101">咸豐七年岁次丁巳嘉平月净如居士<name role="" type="person">徐槐廷</name>谨识</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0941a0201" to="#end0941a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0941a0801" to="#end0941a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0941a0901" to="#end0941a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app> <app from="#beg0941b2101" to="#end0941b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0942c1601" to="#end0942c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0943a0201" to="#end0943a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0943a0301" to="#end0943a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0943a1201" to="#end0943a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0943a1202" to="#end0943a1202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0943b1001" to="#end0943b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0944a0901" to="#end0944a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0944b0601" to="#end0944b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0940001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0940001">（便宜上，表题ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0941a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0941a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0801">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0941a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941a0901">己【CB】，已【卍续】</note> <note n="0941b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0941b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0942c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0942c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0943a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0943a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0943a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0943a1202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943a1202">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0943b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0943b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0944a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0944a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0944b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0944b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>